Komu należy się zachowek i w jakiej wysokości?

ZachowekZgodnie z polskim prawem, podstawą dziedziczenia jest testament. W sytuacji, gdy nie został on sporządzony, spadek dziedziczą tzw. spadkobiercy ustawowi. Jeśli natomiast dojdzie do takiej sytuacji, że spadkodawca cały swój majątek przekazał obcym osobom, pomijając przy tym swoją najbliższą rodzinę (spadkobierców ustawowych), wówczas mogą oni dochodzić swoich praw poprzez roszczenie zwane zachowkiem. Czym zatem jest zachowek, komu się należy i w jakiej wysokości powinien być wypłacany?

Czym jest zachowek i komu przysługuje?

Zachowek to uprawnienie, chroniące interesy majątkowe osób najbliższych spadkodawcy. Prawo do niego wynika z samej więzi rodzinnej, która łączy osobę uprawnioną do zachowku ze spadkodawcą. A zatem zachowek jest niezależny od woli spadkodawcy, a nawet w niektórych przypadkach może być sprzeczny z nią.

Z roszczeniem o zachowek spadkobiercy najczęściej występują przy dziedziczeniu na podstawie testamentu, choć w niektórych przypadkach może dojść do takiej sytuacji w przypadku dziedziczenia na podstawie ustawy.

Przy czym należy zauważyć, że nie każdy spadkobierca ustawowy, który w przypadku braku testamentu dziedziczyłby, jest uprawniony do zachowku. Zgodnie przepisami kodeksu cywilnego z roszczeniem o zachowek może wystąpić dziecko, małżonek, rodzice i wnuki spadkodawcy. Natomiast rodzeństwo spadkodawcy już nie, choć w określonych sytuacjach w przypadku braku testamentu dziedziczyłoby na podstawie ustawy.

Tak, więc osobami uprawnionymi do zachowku są zstępni spadkobiercy (dzieci, wnuki, prawnuki itd.) i jego małżonek. Jeśli w chwili śmierci spadkodawca nie miał zstępnych to prawo do zachowku przysługuje jego małżonkowi oraz rodzicom. Spośród wymienionych wyżej osób roszczenie o zachowek przysługuje tylko tym, którzy w konkretnym stanie faktycznym dziedziczyliby spadek z mocy ustawy.

A zatem zachowek nie przysługuje:

  • osobom wydziedziczonym w testamencie,
  • osobom rezygnującym ze spadku,
  • tym, którzy zostali uznani orzeczeniem sądu za niegodne dziedziczenia,
  • osobom, które wcześniej zawarły ze spadkodawcą umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia,
  • małżonkowi, przeciwko któremu spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu bądź separacji z jego winy, a żądanie to zostało uznane za uzasadnione,
  • małżonkowi pozostający ze spadkodawcą w separacji.

Zachowek, który jest określonym kwotowo ułamkiem spadku, może więc mieć wyłącznie formę zapłaty pieniężnej. Zadośćuczynienie roszczeniu o zachowek w inny sposób możliwe jest tylko w sytuacji, gdy wszystkie zainteresowane osoby wyrażą na to zgodę.

Jak obliczyć wysokość zachowku?

Wysokość zachowku stanowi połowę wartości udziału spadku, jaki by przydał uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Jeśli uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy bądź w sytuacji, gdy jest osobą małoletnią, wówczas wysokość zachowku wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego.

Przy ustalaniu udziału spadkowego, który stanowi podstawę do obliczania zachowku, uwzględnia się wszystkich spadkobierców, a więc również tych, którzy spadek odrzucili, a także spadkobierców uznanych za niegodnych dziedziczenia. Nie uwzględnia się natomiast tych spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni w testamencie przez spadkodawcę.

Przy obliczaniu zachowku nie zostaną uwzględnione także:

  • zapisy zwykłe i polecenia,
  • drobne darowizny,
  • darowizny dokonane powyżej dziesięciu lat, liczą od momentu otwarcia spadku,
  • darowizny na rzecz osób niebędących spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku.

Do spadku dolicza się za to darowizny i zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. Wartość darowizny oblicza się według stanu w chwili jej dokonania, ale zgodnie z cenami z chwili ustalania zachowku.

Kiedy zachowek się przedawnia?

Zachowek jest roszczeniem majątkowym, a więc podlega przedawnieniu. Przedawnienie roszczenia o zachowek następuje, zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, po upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu. Jeśli spadkodawca nie zostawił testamentu to zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od otwarcia spadku.

Pozew o zachowek - gdzie dochodzić roszczeń?

W przypadku, gdy osoby zobowiązane do wypłacenia zachowku nie wywiążą się z danej czynności (pomimo wezwań do zapłaty), wówczas uprawnionemu do zachowku przysługuje skierowanie sprawy na drogę sądową. Od wysokości kwoty zachowku zależy, do jakiego sądu należy skierować pozew. W przypadku, gdy kwota zachowku jest wyższa niż 75.000 zł to sprawę należy skierować do sądu okręgowego. Natomiast, jeżeli kwota owego zachowku nie przekracza 75.000 zł to pozew taki należy złożyć w sądzie rejonowym.

Źródło: https://zaradnyfinansowo.pl/zachowek, Art. 991. KC

Ocena: 5.0