Układ oddechowy człowieka

Układ oddechowy człowiekaCzłowiek, jak wiele innych stworzeń na świecie potrzebuje tlenu, aby dobrze funkcjonować. Aby żyć, w organizmach człowieka musi zachodzić regularnie utlenianie wewnątrzkomórkowe. Polega to mniej więcej na tym, by do komórek ciała dostarczyć tlen, a wydalić dwutlenek węgla. Właśnie w tym procesie układ oddechowy, a w szczególności płuca grają kluczową rolę. Oczywiście oddychanie to nie tylko wymiana przez jamę ustną, ale także przez skórę. Ma ono jednak niewielkie znaczenie w kontekście wymiany gazowej przez jamę ustną i nosową.

Oddychanie pomaga naszym komórkom w ciele poprawnie funkcjonować. Ta rola jest znana przez wszystkich. Bez tlenu nie byłoby życia, ponieważ wiele reakcji chemicznych u ludzi przebiega za pośrednictwem tego życiodajnego pierwiastka. Mimo, że wiele pierwiastków jest bardzo ważnych w budowie komórkowej, pomaga utrzymać homeostazę ustroju to tlen zajmuje pierwsze miejsce w tabeli wartościowości dla człowieka. Objawów, które mogą powstać w wyniku niedostatecznej dostawy tlenu, bądź całkowitego zastopowania jest wiele.

Najważniejszymi z nich są:

  • upośledzenie mózgu wskutek obumierania komórek mózgowych, które nie mogą żyć bez tlenu;
  • niemożność koordynowania funkcjami układu nerwowego;
  • obumieranie naczyń krwionośnych.

Poważne konsekwencje niedosytu tlenu dotyczą płuc- głównego narządu układu oddechowego. Zbudowane są z pęcherzyków, którymi tlen przenoszony jest do tętniczek, skąd swobodnie zostaje przetransportowywany do większych narządów. Jeśli tlenu jest mało, pęcherzyki obumierają i główna jednostka budulcowa płuc zostaje zniszczona- oddychanie nie jest możliwe.

Płuca - główny dyrygent układu oddechowego

Układ oddechowy składa się z kilku odcinków - mówiąc słownictwem laika: początkowej i końcowej. W nomenklaturze anatomicznej tych struktur znalazło by się więcej i miałyby one nieco odmienną nazwę. Płuca są końcową stacją dla powietrza, które czerpiemy przez jamę nosową lub ustną. Wcześniejsze odcinki są po to, by dokładnie je oczyścić i ogrzać. Czynności te zabezpieczają organizm przed ochłodzeniem tkanek oraz przede wszystkim chronią przed infekcjami i mechanicznymi uszkodzeniami delikatnej tkanki płucnej.

Płuca są parzystym narządem u człowieka- dzieli się na prawe i lewe. Ze względu na położenie serca w śródpiersiu lewym, płuco po tej stronie jest mniejsze i złożone z dwóch płatów. Prawe jest nieco większe i składa się z trzech płatów. Na budowę płuc składają się również oskrzela, oskrzeliki - to one są wrotami dla powietrza. Jak możliwe jest pomieszczenie powietrza w tym małym narządzie, który mieści się w tak małej klatce piersiowej? Płuca człowieka mieszczą średnio 5 litrów powietrza- liczba ta będzie oscylować w tych granicach i zwiększać się bądź zmniejszać w zależności od aktywności fizycznej, trybu życia czy przebytych chorób. Gdyby pęcherzyki powietrza wyodrębnić i umieścić je spłaszczone na płaskiej powierzchni, zajęłyby one 100 metrów kwadratowych.

Oddychanie to jednak skomplikowany proces

Każdy oddycha, chociaż to proces całkowicie niezależny od naszej woli. Nawet u lekarza podczas rutynowego badania, jakim jest osłuchanie stetoskopem proszeni jesteśmy o oddychanie i zaprzestanie oddechu na kilka sekund. Oczywiście, czas bez powietrza liczymy w sekundach, gdyż dłużej po prostu nie wytrzymamy. Rekord świata bez oddechu wynosi 8 minut. Wynik został osiągnięty przez osobę, która regularnie ćwiczy nad regulacją wszystkich czynności, a organizm przystosowany jest do niedoboru tlenu przez tak długi okres czasu. Osiągnąć taki wynik mogą nurkowie, którzy pracują w ciężkich warunkach i ich płuca mają większą pojemność niż u zwykłego człowieka. Przeciętny człowiek, który nigdy nie ćwiczył, bez jakiegokolwiek przygotowania jest w stanie wstrzymać oddech na około 2 minut (górna granica).

Aby człowiek mógł swobodnie oddychać, a płuca pozostały w dobrej kondycji należy wykonywać głęboki wdech nosem, następnie powoli wypuszczać powietrze ustami. Ważnym jest, by wydech był dłuższy od wdechu, a po fazie wydechu była kilkusekundowa przerwa. Jak przy większości prac wykonywanych w naszym ciele, tak samo przy oddychaniu zauważa się towarzystwo mięśni szkieletowych, które wykonują dużą pracę - są to mięśnie międzyżebrowe i przepona. Na całkowitą powierzchnię płuc składają się objętości zalegająca oraz życiowa. Życiową tworzą: zapasowa, oddechowa oraz dopełniająca. Objętością oddechową nazywamy ten stan, kiedy to swobodnie zaczerpujemy oddech (często niekontrolowanie) pobierając 500 cm sześciennych powietrza. Gdy wykonamy wdech dużo głębszy, ponieważ zmęczymy się to nasz organizm zaczerpnie około 2500 cm sześciennych powietrza- to będzie objętość uzupełniająca. Od czasu do czasu organizm sam domaga się głębszego wdechu. Jednak, gdy wykonamy głęboki wydech, pozbędziemy się około 1200 cm sześciennych objętości zapasowej. Istnieje 1200 cm sześciennych, które nawet przy pogłębionym wydechu będzie tkwić w naszych płucach. To objętość zalegająca i jest potrzebna, aby płuca nie zapadały się przy każdym pozbyciu się powietrza. Wdech pozwala na zagarnięcie 78 procent azotu, 21% tlenu oraz ok. 1% dwutlenku węgla i innych. Skład ten zmienia się przy powietrzu wydychanym- zmniejsza się odsetek tlenu do 17%, wzrasta zaś zawartość CO2 oraz innych gazów do 5%.

Jak dbać o swoje płuca?

Niestety, nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie w czasach, gdy powietrze którym oddychamy dalekie jest od miana przejrzystego i zdrowego. Na pewno istnieją możliwości, które mogą nam polepszyć jakość oddechu - filtry na kominy, zaprzestanie tworzenia niebezpiecznego smogu czy kampania zachęcająca do zaprzestania palenia. Z roku na rok notuje się coraz więcej zachorowań na groźne choroby związane z układem oddechowym. Choroby obejmują nie tylko płuca, ale także oskrzela, krtań czy gardło.

Coraz więcej ludzi skarży się na dokuczliwe alergie, które powstają wskutek działania szkodliwych pyłów i drobinek wydostających się z naszych kominów. Drugą, niemniej szkodliwą substancją jest azbest - drobiny gromadzące się w płucach przyczyniają się do powstawania nowotworów. Górnicy cierpią na pylice płuc, które są spowodowane osadzaniem się pyłu węgla. We współczesnym świecie istnieje wiele zagrożeń dla płuc- jednak świadome ludzkie postępowania mogą zmniejszyć stopień rozwijania się chorób. Ograniczenie palenia, stosowanie ekologicznych opałów czy większa dbałość o szczegóły w ludzkiej pracy.

Dbaj o siebie, drugiego człowieka i środowisko!